Najsłynniejsze sale koncertowe, które bywają studiami nagrań
i najsłynniejsze studia, które publiczności nie wpuszczają.
(część szósta)

Część siódmą, potraktuję jako możliwość pokazania jak wielkie jest zróżnicowanie form spełniających role sal nagrań bądź okazyjnie spełniających taką rolę…

  • [1] Jesus-Christus-Kirche
  • [2] Fillmore East
  • [3] Sun Studio
  • [4] The Village Studios
  • [5] EastWest Studios
  • [6] AIR Studios
  • [7] Maida Vale Studios / BBC
  • [8] Музыкальные студии «Мосфильма»
  • [9] Estonia Concert Hall

 


[1] -> Filharmonicy Berlińscy [11], grali do końca wojny w Staatsoper Unter den Linden zanim został zniszczony 3 lutego 1945 r.

Potrzebujący dla siebie miejsca zespół Filharmoni Berlińskiej grał w latach powojennych w Titania-Palast, starym kinie przerobionym w salę koncertową i nadal używała Beethovensaal do mniejszych koncertów. Później w latach pięćdziesiątych orkiestra przeniosła swoje koncerty do Musikhochschule (dziś część berlińskiego Uniwersytetu Artystycznego) w Joseph-Joachim-Konzertsaal. Większość nagrań z tamtych czasów została jednak wykonana w Jesus-Christus-Kirche w berlińskim Dahlem, słynącym z akustyki.

Kościół ewangelicki w berlińskiej dzielnicy Dahlem- Jesus-Christus-Kirche, poza nabożeństwami, jest także miejscem „sztuk pięknych” i jako taki jest instytucją kulturalną w Berlinie: służy jako „studio nagrań” i regularnie jako przestrzeń muzyczna i koncertowa dla międzynarodowych i lokalnych wielkich muzyków, głównie muzyki klasycznej.
Firmy fonograficzne: Deutsche Grammophon, EMI, Decca, Philips Classics, a także Deutschlandradio Kultur doceniają kościół jako studio nagrań, dlatego że znalazły w kościele idealne warunki do realizacji nagrań, bo oprócz bardzo dobrej akustyki pomieszczenia, artyści i technicy doceniają dużą przestrzeń montażową dla orkiestr i chórów, bezgłośny system grzewczy, dzwonki, które można wyłączyć, dyskretne oświetlenie wewnętrzne i organy, które można elastycznie ustawić w pomieszczeniu.
To dach odpowiada za dobrą akustykę w tym kościele. Profesor Johannes Biehle [12] zajmuje się zagadnieniami akustyki pomieszczenia od jesieni 1929 r. Zaprojektowanie stropu nawy o wysokości do 22 metrów nie było dla niego łatwym zadaniem, dlatego wyraził wielkie zaniepokojenie w stosunku do architekta. Wynik był jednak zaskakujący. Akustyka, a jest to niezwykłe, doskonale nadaje się zarówno do występów związanych z mową, jak i muzyką, niezależnie od liczby występujących. Powodem tego jest konstrukcja dachu z drewnianą okładziną ze szczelinami przed wielką wnęką między wewnętrzną i zewnętrzną powłoką dachu, która dobrze pochłania średnie częstotliwości i prawie całkowicie pochłania niskie częstotliwości. Obsługuje to średnie częstotliwości, które są ważne dla dźwięku w zakresie muzycznym.

Przez pięć dekad kościół służył jako jedno z wiodących studiów nagrań dla orkiestr, chórów, międzynarodowych solistów i dyrygentów, Gościnnie nagrywali w kościele z Dahlem: Berliner Philharmoniker z dyrygentami Wilhelmem Furtwänglerem, Karl Böhm, Ferenc Fricsay, Herbert von Karajan, John Barbirolli, Claudio Abbado, Daniel Barenboim i Eugen Jochum, a także międzynarodowi soliści, tacy jak Swjatoslaw Richter, Mścisław Rostropow -Sophie Mutter, Gidon Kremer, Andrej Hoteev, Olga Scheps, Luciano Pavarotti, Mirella Freni, Waltraud Meier, Siegfried Jerusalem, Wolfgang Schneiderhan i wiele innych.

 

[2] -> Promotor rocka- Bill Graham, kupił zrujnowany Yiddish Theater mieszczący się przy Second Avenue w pobliżu East 6th Street w (wówczas) dzielnicy Lower East Side, obecnie nazywanej dzielnicą East Village dzielnicy Manhattanu w Nowym Jorku. Ten obiekt nazwano Fillmore East [13].

Rock-fani w tej sali, w okresie od 8 marca 1968 r. do 27 czerwca 1971 roku. mieli okazję poznać wielkie dzieła muzyki rockowej tego czasu. Fillmore East była sala siostrzaną dla Graham’s Fillmore Auditorium i jego następcą- Fillmore West, który mieścił się w San Francisco. Sala mogła przyjąć co najmniej 3000. widzów, choć mała fasada budynku mocno zwodziła.

Fillmore East stało się najlepszym miejscem koncertów na wschodnim wybrzeżu, inspirując innych do tworzenia podobnych miejsc w opuszczonych teatrach w stylu pałacowym (takich jak na przykład Capitol Theatre Passaic w New Jersey). Miejsce po teatrze żydowskim było tak popularne, że zespoły rock’owe rezerwowały czas dla dwu sobotnich i niedzielnych występów, a nierzadko i czas ranny. The Doors, The Who, Quicksilver Messenger Service, The Allman Brothers Band, Derek and the Dominos, Jimi Hendrix, Country Joe and the Fish, Big Brother and the Holding Company, Humble Pie, Led Zeppelin, Neil Young and Crazy Horse, Pink Floyd, Procol Harum, John Mayall, The Byrds, Jefferson Airplane, Frank Zappa, Miles Davis, a pod koniec “życia” Fillmore wystąpił Elton John, a to tylko niewielka część nazwisk wielkich muzyków, którzy grali w tej sali. Filmore East to miejsce magiczne, bo nagrania zrealizowane w czasie koncertów tam odbywających się uznano za klasyczne albumy zarejestrowane na żywo.

“At Fillmore East” grupy Allman Brothers Band, „Fillmore East – June 1971” zespołu The Mothers (Franka Zappy), „Performance Rockin’ the Fillmore” grupy Humble Pie (te trzy płyty omówiłem w artykule: „Rekomendowane wydawnictwa płytowe pop/rock/ballada (rozdział dwunasty)”), „Band of Gypsys” Jimi’ego Hendrixa (płyta omówiona w artykule: „Rekomendowane wydawnictwa płytowe pop/rock/ballada (rozdział pierwszy)„), „Ladies and Gentlemen: The Grateful Dead: Fillmore East: kwiecień 1971” są na pewno zaliczone do tych arcydzieł, które są z pełnym podziwem odbierane przez następne pokolenia fanów rocka. Doświadczenie Fillmore było wyjątkowe i nie zostało zapomniane.

 

[3] -> Miejsce gdzie według wielu narodził się rock & roll to Sun Studio [14], otwarte na początku lat 50. ubiegłego wieku w Memphis w stanie Tennessee (Stany Zjednoczone). W tym studio debiutował Elvis Presley. W tym studio nagrywali tam na początku lat pięćdziesiątych artyści bluesowi i R&B, tacy jak: Howlin ‚Wolf, Junior Parker, Little Milton, B.B. King, James Cotton, Rufus Thomas i Rosco Gordon, a od połowy piątej dekady XX wieku muzycy z kręgu rock and rolla i country music: Johnny Cash, Elvis Presley, Carl Perkins, Roy Orbison, Charlie Feathers, Ray Harris, Warren Smith, Charlie Rich i Jerry Lee Lewis.

Właściciel Sun Records, animator i producent- Sam Phillips otworzył w 1959 roku większe studio- Sam C. Phillips Recording Studio, lepiej znane jako Phillips Recording, by zastąpić starszą placówkę. Początki nie były łatwe- w ciągu pierwszego roku nagrał kilku artystów, którzy nie byli nieznani- B.B. Kinga, Joe Hill Louisa, Rufusa Thomasa i Howlin ‚Wolfa, ale żeby mieć zyski przejechał (podobno) ponad 60 000 mil w ciągu jednego roku, aby promować swoich artystów za pomocą stacji radiowych i dystrybutorów. Aby obniżyć koszty, płacił swoim artystom trzy procent tantiem zamiast przyjętych z normę pięciu procent. Phillips popadł w alkoholizm gdy wydawało się, że jego wydawnictwo upadnie. „Bearcat” Rufusa Thomasa, nagranie podobne do „Hound Dog”, było pierwszym prawdziwym hitem wydanym przez Sun w 1953 roku, ale żeby kłopotów było więcej autor wszczął sprawę o naruszenie praw autorskich, w wyniku czego prawie zbankrutowała wytwórnia Phillipsa. Jednak Phillips był w stanie utrzymać swoją działalność, nagrywając kilka innych utworów hitowych. Aż wreszcie nadszedł 5 lipca 1954 roku. W tym czasie Sam Philips skupiał się nad udostępnianiem muzyki Afroamerykanów szerszej grupie słuchaczy. Sesja nagraniowa z udziałem amatora- Elvisa Presleya była bezowocna aż do późnego wieczoru, gdy na chwilę przed końcem nagrań młody wokalista wziął gitarę i zagrał utwór Arthura Crudupa „That’s All Right”. Sam Philips bezzwłocznie zaczął nagrywać; to była melodia, której szukał. Trzy dni później DJ Dewey Phillips odtworzył ten utwór w swoim programie „Red, Hot, and Blue”. Słuchacze dzwonili do studia, żeby dowiedzieć się, kto jest wykonawcą piosenki. Podczas wywiadu na żywo z Elvisem Sam Phillips zapytał go, do jakiego liceum uczęszczał, żeby uzmysłowić słuchaczom jakiego koloru skóry jest śpiewak, bo dla wielu słuchaczy brzmiał jak czarnoskóry. W styczniu 1956 roku Presley podpisał umowę z RCA Records. 4 grudnia 1956 roku Carl Perkins wszedł do studia w towarzystwie swoich braci Claytona i Jaya oraz perkusisty W.S. Hollanda, by stworzyć nowy materiał na płytę, Sam Phillips, który chciał powiększyć instrumentarium rockabilly, przyprowadził niezwykłego piosenkarza i pianistę Jerry Lee Lewisa, wciąż nieznanego poza Memphis. Presley, który już wtedy był największym nazwiskiem w show biznesie, akurat wpadł z nieformalną wizytą do studia i przy tej okazji wysłuchał sesję Perkinsa, którą uznał za dobrą, co go zachęciło do wzięcia udziału w jam session. A kiedy pojawił się Johnny Cash, który ostatnio miał kilka hitów, jam zaczął się na dobre (Cash napisał w swojej autobiografii Cash, że był pierwszym, który przybył do Sun Studio tego dnia, chcąc wsłuchać się w sesję nagraniową Perkinsa). Podczas sesji Phillips zauważył okazję do rozgłosu i zadzwonił do lokalnej gazety. Następnego dnia artykuł, napisany przez redaktora Memphis Press-Scimitar, o sesji został opublikowany pod tytułem „Million Dollar Quartet”. Artykuł zawierał słynne teraz zdjęcie Presleya siedzącego przy fortepianie w otoczeniu Lewisa, Perkinsa i Casha (w niewykadrowanej wersji zdjęcia także dziewczyna Presleya- Marilyn Evans, pokazana w pozycji siedzącej na fortepianie).

Przez następne lata, od momentu gdy Presley opuścił Sun, Phillips odnosił sukcesy mając do dyspozycji innych artystów. Sun Studio stało się znane jako miejsce, które pielęgnowało talenty, by następnie zachęcać do dalszego rozwoju dzięki większym markom. W 1959 roku Phillips przeniósł Sun Studio do większej siedziby przy 639 Madison Avenue. W połowie lat sześćdziesiątych Phillips przestał się interesować nagrywaniem i zamiast tego zajął się radiem. Otworzył kilka stacji radiowych, gdy Sun traciło reputację innowacyjnego studia nagrań. W 1968 r. Sun Records wydało swój ostatni album płytowy.

Sam Philips w 1998 roku udzielił wywiadu Richardowi Buskinowi. Można z tej rozmowy [15] wyłowić informacje na temat samego studia i sprzętu w nim zgromadzonego, oto one:

  • Po pracy jako DJ radiowy i inżynier w latach 40. XX wieku […] Phillips rozpoczął kolejną dekadę- tę, w której na zawsze zmieni oblicze muzyki popularnej, wykorzystując swoje umiejętności techniczne i zaspokojenie swoich upodobań muzycznych we własnym studiu nagraniowym Memphis Recording Service. Była to niewielka nieruchomość sklepowa, w której mieściła się recepcja, strefa mieszkalna o wymiarach 6 * 10 m i mała sterownia wyposażona w przenośną konsolę miksującą Presto z pięcioma wejściami oraz amatorskie magnetofony Crestwood i Bell. Zostały one wkrótce zastąpione przez przenośną maszynę Presto PT900; jednak, niepewny co do jakości i trwałości taśmy, Phillips zrealizował większość swoich pierwszych komercyjnych nagrań na 16-calowych dyskach octanowych, wycinając w nich ścieżki przy 78 obr./min za pomocą tokarki Presto 6N, która została podłączona do gramofonu Presto. Była to jednak kolejna konfiguracja, która później pomogła nadać zarówno Phillipsowi, jak i Sun Records legendarny status.
  • Konsola radiowa RCA 76D, która zastąpiła Presto, upiększyła nagrania ciepłem emanującym z wejść i wyjść sprzężonych z transformatorami, a para magnetofonów Ampex 350 pomogła stworzyć słynny dźwięk Sun […] z efektem slapback (echa), który pokolenia następców będą naśladować. Byłem pierwszym, który zastosował slapback, przepuszczając taśmę z powrotem przez głowice. [Philips tłumaczył] ludzkie ucho nie lubi słyszeć czegoś, co jest tak odmienne pod względem dźwiękowym [niż to do którego jest przyzwyczajony]. Lubi coś innego- całkowitą zbieżność dźwięku z piosenką. Wiedziałem o tym- [dbałem] aby dźwięk nie był zbyt obcy dla przeciętnego ucha. Akustyka pomieszczenia [na 706 Union Avenue] była dobra, ale to miksowanie ma więcej wspólnego z gotowym produktem, ale ja [Philips] byłem i w tym dobry.
  • Na koniec taką uwagą się Sam Philips podzielił z czytelnikami: „Absolutnie uważam, że z powodów technicznych ograniczenia czasowe przyczyniły się do tworzenia bardziej udanych, szczerych płyt. Sprawiły, że staraliśmy się lepiej mikrofonować i upewniałem się, że przekazałem artystom: „Cóż, Panie, zrób to, ale jeśli spudłujesz, to miałeś jedyną szansę, z tych jakie będziesz miał! Myślę, że brak możliwości montażu absolutnie przyczyniły się do tego, jak to dobrze wpływało. Oczywiście nie wiedzieliśmy tego w tamtym czasie, […] i tak zawsze byłem specem od mikrofonu- eksperymentowałem z pozycjonowaniem i wiedziałem, który mikrofon najlepiej działa z jakimś instrumentem…”

W 1958 r. Phillips poczuł, że wyrósł już ze studio przy Union Avenue 706 i w lutym 1961 roku otworzył znacznie bardziej nowoczesny obiekt, zaledwie kilka przecznic dalej, przy 639 Madison Avenue, a także jeszcze jeden niedługo później w Nashville. Jednak nigdy później nie był w stanie odzyskać klimatu ani inspiracji z pierwotnej lokalizacji i nie był w stanie przywrócić apetytu na tworzenie muzyki. W 1969 r. sprzedał katalog Sun Records przedsiębiorcy z Luizjany i w dużej mierze wycofał się z muzycznej działalności.

 

[4] -> Początkowo Świątynia Masońska zbudowana w 1922 r., przekształcona w studio budowla pod koniec lat 60. XX wieku- The Village Studios (Village Recorders) [16], zlokalizowana przy 1616 Butler Avenue w West Los Angeles, gościła tak znaczących muzyków jak Phil Collins, Steely Dan, B.B. King, Bob Dylan, Fleetwood Mac, Lady Gaga, Coldplay, Taylor Swift i John Mayer, którzy dla potrzeb nagrań mogli skorzystać z jednej z czterech głównych sal nagrań.

To magiczne miejsce zachowało większość świątynnych oryginalnych detali konstrukcyjnych- mur, witraże i misterną stolarkę, liczne drzwi, tajemne przejścia… Całe to miejsce tworzy zaczarowaną, nierealną atmosferę. W swojej późniejszej historii budynek również był domem dla instytutu biblijnego, a Maharishi Mahesh Yogi wykorzystał go jako swoje centrum Transcendentalnej Medytacji w Los Angeles- Beatlesi medytowali w dużej sali na pierwszym piętrze. Istniało tu także laboratorium przetwarzania kolorowych filmów, zanim budynek został w 1968 roku został przekształcony w studio nagrań przez Georgie Hormela.

Studio odzwierciedlało innowacyjny i pełen humoru charakter Hormela (zmarł w 2006 roku), a on sam był zawsze chętny do stosowania niekonwencjonalnych metod pracy. Nie robił problemów gdy nagrywający muzycy mieli niestandardowe życzenia- Sly Stone przed produkcją albumu poprosił o zburzenie ściany i wstawienie kolejnych drzwi do korytarza, tak aby miał dwa wejścia do studia, a na życzenie grupy Fleetwood Mac zostało zbudowane Studio D, specjalnie na potrzeby produkcji płyty „Tusk”, a Stevie Nicks (wokalistka Fleetwood Mac) wymarzyła sobie kabinę wokalną wyglądającą jak zachód słońca na Tahiti i dostała ją.
Obecnie obiekt obejmuje duże studia A, B i D, pakiet F do dogrywania utworów oraz audytorium, które można wykorzystać jako rozszerzenie Studio D dla większych zespołów orkiestrowych lub miejsce do transmisji na żywo, a także reprezentacyjna (tzw. Marokańska) sala balowa, która pełni również funkcję studia nagraniowego.

Od momentu przekształcenia w studio pod koniec lat 60. Village Recorders była miejscem powstania klasycznych płyt, w tym: „Joe’s Garage” Franka Zappy, „Planet Waves” Boba Dylana, „Aja” Steely Dan, wspomniany „Tusk” Fleetwood Mac, „Tears In Heaven” Erica Claptona i wielu innych.
Village jest miejscem gdzie pracują: klasyczna konsola Neve 8048, dwie konsole Neve 88R z dużym asortymentem starych mikrofonów. Może się też pochwalić fortepianem Steinway & Sons Oscara Petersona, z którego ten wspaniały pianista korzystał intensywnie od lat 40. do 80.. W studiu nagrano także wiele ważnych ścieżek dźwiękowych do filmów i telewizji.

 

[5] -> EastWest Studios [17] to jedno z wiodących studiów nagraniowych, zlokalizowanych w samym sercu Hollywood. Te studia zasłużyły sobie na szczególne uznanie, bo nie dość, że nagrano w nich Franka Sinatrę i The Rolling Stones, to mogą się pochwalić większą ilością wyprodukowanych albumów nagrodzonych Grammy niż jakiekolwiek inne studio na świecie.

Na początku lat 60. historyczne studia nagraniowe przekształcono tak, aby zaspokoić potrzeby współczesnych artystów i producentów nagrań. Inżynier Bill Putnam określił priorytety- zachowanie integralności pomieszczeń do nagrywania na żywo i o tym przede wszystkim myślał podczas przebudowy. Rezultatem są naprawdę wyjątkowe pomieszczenia, które stymulują zarówno zmysł słuchowy, jak i wizualny, wprowadzając nagrania dźwiękowe prosto do przyszłości..

  • Studio One.

wyprodukowało wiele znanych albumów w historii muzyki- Franka Sinatra, Elvisa Presleya,  Barbary Streisand czy Michaela Jacksona. W pomieszczeniu o troszkę mniejszej kubaturze niż 20 000 metrów sześciennych pojawia się żywy dźwięk, który (według wielu) nie ma sobie równych,

Studio 1 jest doskonale przygotowane do nagrywania tak pojedynczego głosu jak 70-osobową orkiestrę symfoniczną. To kultowe studio jest wyposażone w przestronną izolowaną kabinę, dobrze brzmiący fortepian koncertowy Bechstein D-280 oraz salon dla odpoczywających artystów. Studio to dysponuje 80-kanałową konsolą Neve 8078, największą na świecie, która została pierwotnie zamówiona na najlepiej sprzedający się album, Jacksona- „Thriller”. Pomieszczenie kontrolne wyposażone jest w monitory Meitners (dostępne na zamówienie) i monitory domowe ATC 300A. Sygnały muzyczne  rejestratorują magnetofony analogowe Studer 827 i Ampex ATR102.

  • Studio Two:

Studio 2 jest jednym z najlepszych pomieszczeń do nagrywania rocka na świecie. Wysokie sufity i odpowiednio przygotowane wnętrza (np. nierównoległe ściany usytuowane pod kątem w stosunku do podłogi) zapewniają mocny, energiczny dźwięk, tak poszukiwany przez najlepszych producentów, takich jak fla przykładu Rick Rubin. Studio ma dodatkową kabinę do izolowania bębnów, kabinę do izolacji głosu i fortepian Yamaha C7, który był używany na wielu albumach rockowych, oraz salon wypoczynkowy dla artystów. Tu nagrywali: Red Hot Chili Peppers, Green Day, Metallica i całe mnóstwo innych.
Studio 2 oferuje konsolę Neve RCA Custom 8028 (na 40 kanałów). Pomieszczenie kontrolne wyposażone jest podobnie jak w przypadku Studia One, czyli w monitory Meitners, monitory ATC i rejestratory analogowe Studer 827 i Ampex ATR102 (1/4 cala i 1/2 cala).

  • Studio Three:

Najmniejszy, ale prawdopodobnie najbardziej znany z trzech studiów, był wielokrotnie kopiowany przez studia nagraniowe na całym świecie. Tutaj artyści znajdują bujne, syropowate brzmienie, któremu (obok swoim talentom) Mamas i The Papas zawdzięczają swoje sukcesy. Pokój wyposażony jest w fortepian Steinway B i salon dla wypoczywających artystów.
Skoro wspomniany został zespół Mamas and the Papas to ważne staje się wspomnienie, że w tym studio tworzyły się niektóre z najbardziej kultowych hitów lat 60.- „California Dreaming” i „Monday, Monday”, klasyczny utwór Scotta McKenzie „San Francisco”, a także arcydzieło The Beach Boy z 1966 roku “Pet Sounds”.
Studio 3 jest wyposażone w klasyczną konsolę Trident „A” (40-kanałową z Neve Flying Faders Automation) i jedną z sześciu, które przetrwały na świecie. Każdy pokój wyposażony jest w monitory domowe Meitners i ATC 300A oraz rejestratory analogowe Studer 827 i Ampex ATR102, które są dostępne na życzenie.

  • Studio Five:

Studio 5 to pokój mikserski, w którym jedne z najlepszych materiałów Nirvany, R.E.M. i Muse były mieszane. Po gruntownej renowacji w 2013 roku to créme de la créme w branży dzięki największej sterowni w budynku, naturalnemu oświetleniu i ogromnej odizolowanej kabinie.

 

[6] -> Londyńskie AIR Studios [18], założone przez George’a Martina w 1969 roku, przeniesione do Lyndhurst Hall w 1991 r., rozpoczęło od niestandardowej 54-kanałowej konsoli mikserskiej i czterech studiów. „Istnieje bardzo niewiele studiów na tyle dużych, aby pomieścić wiele projektów, nad którymi aktualnie pracujemy”, mówi menedżer Alison Burton, która podkreśla „wyjątkową akustykę” AIR i profesjonalnych inżynierów jako czynniki jego trwałej popularności.
Associated Independent Recording (AIR) jest niezależną firmą, zajmującą się muzycznymi nagraniami, założoną w Londynie w 1965 roku przez producenta płytowego Sir George’a Martina i jego partnera w profesji Johna Burgessa, po ich odejściu z wytwórni Parlophone. Pierwszym albumem wyprodukowanym przez George’a Martina przez jego nową firmę AIR, ale jeszcze w Abbey Road Studios. był „Rubber Soul” The Beatles. Niezależny kompleks studiów nagrań został powstał w 1969 roku. Od tego czasu AIR zarządza własnym profesjonalnym sprzętem do nagrywania dźwięku. Pierwszy obiekt firmy AIR, który mieścił się na czwartym piętrze 214 Oxford Street został otwarty w październiku 1970 roku, zawierał cztery studia. Obiekt obejmował dwa duże studia i dwa małe, które dysponowały fortepianami Bösendorfer, wieloma dźwiękoszczelnymi kabinami i 56-kanałową konsolą miksującą, zaprojektowaną na zamówienie przez Neve zgodnie ze specyfikacją AIR. Nagrywało tam wielu artystów w tym The Pretenders (album-„Learning to Crawl” z 1984 roku) i Kate Bush („The Kick Inside”). Pod koniec lat 70. firma zbudowała kolejne studio nagrań na karaibskiej wyspie Montserrat.

W nowo otwartych studiach (od połowy lat 70. do końca lat 80.) powstały: „Real to Reel” zespołu Climax Blues Band w 1979 roku, „Volcano” Jimmy’ego Buffetta, trzy albumy Eltona Johna, ceniony przez audiofilów album „Brothers in Arms” Dire Straits, “Ghost in the Machine” i “Synchronicity: The Police I inni, ot np: Ultravox, Orchestral Maneuvers in the Dark, Paul McCartney, Marvin Gaye, Gerry Rafferty, Rush, The Rolling Stones, Black Sabbath, Midge Ure, Little River Band, Duran Duran, Sheena Easton i Luther Vandross.
W 1989 roku huragan Hugo zniszczył wyspę. Studio Montserrat nie oparło się huraganowi- zostało poważnie uszkodzone, co spowodowało jego zamknięcie. Po zakończeniu dzierżawy lokalu na Oxford Street (w 1991 roku), AIR Studios przejęło Lyndhurst Road Congregational Church.

Ta zabytkowa budowla zaprojektowana w 1880 r. przez wiktoriańskiego architekta Alfreda Waterhouse’a jest położona na przedmieściach Hampstead w północnym Londynie.

Przestrzeń została odnowiona jako miejsce do nagrywania i została otwarta dla biznesu w grudniu 1992 roku. AIR Lyndhurst jest obecnie kluczowym londyńskim obiektem do klasycznych i popularnych nagrań, a także na potrzeby filmowych ścieżek dźwiękowych, postprodukcji telewizyjnej oraz efektów dźwiękowych i muzyki do wideo-gier.

 

[7] -> Maida Vale Studios– ośrodek studyjny radia BBC [19], położony w centrum Londynu, przy ulicy Delaware Road w gminie City of Westminster, a ściślej w jej części znanej jako Maida Vale.

Budynek mieszczący studia został wzniesiony w 1909 jako obiekt z wielką zadaszoną przestrzenią przeznaczoną na tor wrotkarski. W 1933 gmach kupiło BBC, które przeznaczyło go na siedzibę swojej głównej londyńskiej orkiestry symfonicznej– BBC Symphony Orchestra. Dla transmisji koncertów orkiestry urządzono tam największe w ówczesnym Londynie studio radiowe, które mogło pomieścić nawet 150 muzyków, zaś kolejne 200 osób mogło zasiąść na widowni.
Począwszy od 1946 Maida Vale Studios służą jako miejsce nagrywania, a niekiedy także transmisji na żywo, występów muzyków z myślą o ich emisji na antenie stacji radiowych BBC. Początkowo głównym odbiorcą produkowanych tu nagrań był Program Trzeci BBC, przemianowany później na BBC Radio 3 i specjalizujący się w muzyce poważnej. Od połowy lat 50. z Maida Vale nadawany jest jazz, a wkrótce później pop i inne gatunki muzyki rozrywkowej, emitowane przez BBC Radio 1 i BBC Radio 2. Lista wyposażenia Maida Vale to eklektyczna mieszanka pożądanego sprzętu w stylu vintage, niestandardowych projektów BBC i najnowocześniejszego sprzętu cyfrowego. Dziś używane są trzy studia.

  • Studio One, główna przestrzeń, w której się nagrywa, to rozległa sala o powierzchni 756 m2 z balkonem, który może pomieścić 220 osób, a także 100-osobowy chór i orkiestrę 150 muzyków. Pomieszczenie to wydaje się być zbyt dużą przestrzenią do nagrywania, ale dźwięk łatwo wypełnia tę kubaturę.

  • Studio Two jest obecnie wykorzystywane głównie jako miejsce prób przez piosenkarzy BBC. Ma żywy dźwięk, który lepiej pasuje do muzyki kameralnej i sesji fortepianowych niż muzyki pop i jest obecnie rzadko używany do nagrywania, chociaż ostatnio został wyposażony w małą cyfrową konsolę Roland i monitory Dynaudio.
    Studio Four- nieco mniejsze studio, przeznaczone dla wokalistów i niewielkich zespołów, służące głównie na potrzeby BBC Radio1

  • Studio Three to piękne i duże pomieszczenie o świetnej akustyce- w rzeczywistości wielu pracowników Maida Vale uważa, że brzmi ta sala lepiej niż o podobnej wielkości Studio Two w Abbey Road. Od kilku lat zachowuje zielone ściany, laurowo-zielone zasłony i charakterystyczny parkiet w stylu rombu. Obszar jest wystarczająco duży, aby pomieścić małe koncerty z zaproszonymi widzami lub średnio-wielkimi orkiestrami.

W ciągu ostatnich 75. lat jedno brytyjskie studio mogło się pochwalić tym, że nagrało więcej znanych artystów niż jakikolwiek inne studio. W tym budynku mieści się nie tylko profesjonalny chór, ale także jedna z najbardziej aktywnych orkiestr brytyjskich pod dyrekcją: Sir. Adriana Boulta, Sir Thomasa Beechama i Arturo Toscaniniego i wielu innych równie znakomitych. Tu też występowali: od Beatlesów do Beyoncé, od Led Zeppelin po Davida Bowie, od Undertones po Binga Crosby’ego…

 

[8] Мосфильм (Mosfilm, według:  oraz ), a dokładniej- Mosfilm Music Studios świadczy usługi dla każdego aspektu produkcji muzycznej – nagrywania, edycji, miksowania i masteringu. Pracują nad projektami muzycznymi o dowolnej złożoności. Inżynierowie dźwięku, o dużym doświadczeniu w nagrywaniu różnych gatunków muzycznych, od wielu lat współpracują z amerykańskimi, europejskimi i azjatyckimi producentami, filmowcami i inżynierami dźwięku. Studia Mosfilmu zatrudniają specjalistów w zakresie zdalnego nagrywania dźwięku, miksowania dźwięku przestrzennego i masteringu 5.1

Historia nagrywania muzyki w Mosfilm sięga ponad pół wieku. Obecne studia zostały zbudowane w 1990 roku i zmodernizowane w 2000 roku przy bezpośrednim zaangażowaniu słynnych akustyków Toma Hidleya i Rogera d’Arcy. Duży wybór mikrofonów, najwyżej ceniony sprzęt zabudowany, legendarne konsole mikserskie Solid State Logic i profesjonalni inżynierowie zapewnią światowej klasy doświadczenie w produkcji muzyki. Współpraca ze światowej sławy inżynierami dźwięku, w tym zdobywcami nagrody Grammy, Michaelem Brammannem i Peterem Cobbinem nie jest czymś wyjątkowym.

Liczne utwory dla dużych międzynarodowych projektów zostały nagrane w Mosfilm Music Studios, wśród nich Zimowe Igrzyska Olimpijskie w Soczi w 2014 roku, setki ścieżek dźwiękowych do filmów oraz wiele albumów symfonicznych i jazzowych. Wielu światowej sławy artystów nagrywało i miksowało swoją muzykę w Mosfilm, w tym: musicAeterna z Teodorem Currentzis’em, Marc Almond, Angelo Badalamenti, Ludovic Bource, Randy Brecker, José Carreras, Alfred Schnittke, Vangelis.

Mosfilm Music Studios to trzy studia:

  • Studio One zostało zbudowane w 1990 roku w ramach projektu akustycznego Toma Hidleya i zostało przeprojektowane w 2006 roku przez Rogera d’Arcy.

Studio One z łatwością pomieści dużą orkiestrę i chór, a jednocześnie doskonale nadaje się na przeprowadzenie sesji zespołów kameralnych i solistów. Czas pogłosu w studiu to 1,8 sekundy. Izolowane kabiny na perkusję i instrumenty solowe pozwalają na oddzielenie muzyków od pełnego zespołu. Mamy również trzy fortepiany marki Steinway i cztery zestawy perkusyjne. Liczba i różnorodność projektów stworzonych w Studio One byłaby trudna do przedstawienia z powodu jej wielkiej ilości. Wielu znanych artystów i kompozytorów nagrywało tutaj muzykę, w tym Angelo Badalamenti, Randy Brecker, Montserrat Caballe, José Carreras, Lara Fabian, Antigoni Goni, Donald Harrison, Michel Legrand, Vangelis. Głośniki ATC, konsola Solid State Logic SL9000K z 80 kanałami i Film Scoring, konwertery Prism Sound, stacje robocze Avid Pro Tools 2018 Ultimate i Merging Pyramix v9 pozwalają na nagrywanie i miksowanie muzyki w stereo i 5.1.

  • Studio Two zostało zbudowane w 1990 roku przez Toma Hidleya.

Jego konstrukcja, ciepła akustyka i wyposażenie uczyniły go jednym z najbardziej prestiżowych i poszukiwanych studiów w Rosji. Mark Almond, Virgil Donati, Damon Eliott, Gintare Jautakaite nagrywali tutaj utwory. Niemal każdy słynny rosyjski zespół rockowy miksował tutaj muzykę, ale Studio Two jest również znane z twórczości takich kompozytorów jak Eduard Artemiev, Alexey Aygi, Ahmad Pejman, Yury Poteyenko. W Studio Two nagrano rosyjskie wersje znanych musicali, takich jak “Chicago”, “Beauty and the Beast”, “Mermaid”, “Notre-Dame de Paris”, “Sleeping Beauty”, “Tanz der Vampire”, “Zorro”. Studio Two najlepiej nadaje się do nagrywania zespołów rockowych, popowych i jazzowych. System drzwi przesuwnych pozwala na podzielenie przestrzeni na trzy wydzielone akustycznie strefy dla sekcji rytmicznych i solistów. Jest też czwarta sala o powierzchni 125 m3, która umożliwia oddzielenie muzyków od zespołu i jest idealna do dogrywania. Głośniki Kinoshita, 48-kanałowa konsola Solid State Logic SL4000G, konwertery Prism Sound i stacja robocza Avid Pro Tools 10HD oferują połączenie klasycznego sprzętu analogowego i nowoczesnego sprzętu cyfrowego i pozwalają na nagrywanie i miksowanie muzyki w stereo.

  • Mosfilm Mastering Studio zostało zaprojektowane w 2002 roku przez specjalistów Architecture & Acoustics Group London.

Został zbudowany specjalnie do produkcji dźwięku przestrzennego stereo i 5.1. Gama precyzyjnego sprzętu oraz konsola Crookwood M10 dają szerokie możliwości masteringu projektów muzycznych wszystkich odmian. Studio wyprodukowało wiele singli, albumów, filmów z koncertów na żywo i ścieżek dźwiękowych. Tu przygotowano muzykę na zakończenie Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Soczi 2014, współpracowano z Eduardem Artemievem, Ludovic Bource, Johnem Medeskim, Vladimirem Martynovem i Markiem Ribotem oraz z wieloma zespołami rockowymi i gwiazdami muzyki pop. Możliwości techniczne studia i precyzyjnie zaprojektowane środowisko do krytycznego odsłuchu to między innymi: klasyczny analogowy i nowoczesny sprzęt cyfrowy, precyzyjne monitory Lipińskiego, doskonałe laboratoria EMM i przetworniki Lavry Engineering. Studio chwali się wysokiej klasy specjalistami w masteringu, edycji i renowacji nagrań.

 

[9] Estonia Concert Hall (według: ) została zaprojektowana i zbudowana jako część budynku Estońskiego Teatru. Architektami byli Armas Lindgren i Olivia Mathilda Lönn.

Pierwszy koncert w nowo otwartej sali koncertowej gmachu Estonii odbył się 7.09.1913 roku. Zagrano muzykę A. Lemby, A. Kappa i R. Tobiasa. Późnym wieczorem tego samego dnia oratorium „Die Jahreszeiten” Haydna wykonała orkiestra Estońskiego Teatru i chór mieszany Wydziału Muzycznego. 9 marca 1944 r. budynek Teatru Estońskiego został zniszczony podczas nalotu bombowego. W tym samym roku rozpoczęto prace rekonstrukcyjne pod kierunkiem architekta Alara Kotli. Budynek Teatru Estońskiego został ponownie ukończony w 1946 roku. Latem 1997 roku Estońska Sala Koncertowa została gruntownie odnowiona z inicjatywy Estonian Concert.

Sala wyposażona jest Organy Rieger Kloss, fortepiany „Steinway & Sons” model D , Hammer piano Walter i klawesyn. Hammer Piano Walter jest kopią wykonaną przez Chrisa Maene (Belgia), który rekonstruuje historyczne fortepiany od ponad 25 lat.

W ciągu ostatnich 5 lat tworzył instrumenty dla Eastman School of Music (Rochester), Cornell University (Ithaca), uniwersytetów muzycznych w Perth, Sydney i Atenach, Hong Kong Academy for Performing Arts, le Conservatoire National Supérieur de Musique de Paris, Fińska Opera Narodowa, Konserwatoria w Brukseli i Antwerpii oraz Julliard School of New-York. Instrument dla Estonia Concert Hall został zbudowany w Wiedniu według modelu Antona Waltera z 1795 roku. Oryginalny instrument znajduje się w Niemieckim Muzeum Narodowym w Norymberdze (pianoforte Waltera był ulubionym modelem Mozarta).
Ten neoklasyczny imponujący budynek jest symbolem potęgi kulturowej Estonii. Tradycyjnie odbywają się tutaj najbardziej uroczyste wydarzenia państwowe. Żadna inna sala w Estonii nie może konkurować z Estońską salą koncertową, która łączy historię z elastycznością, pięknem i z możliwościami adaptacji.

Wielu wykonawców realizowało w tej sali swoje projekty: Steve Reich i AVANTI! Chamber Orchestra, The King`s Singers, Japan Philharmonic Orchestra, BBC Singers, Barbara Hendricks, Freddy Cole Quartet, Angela Hewitt, Latvian National Opera, BBC Symphony Orchestra, Gavin Bryars Ensemble, Detroit Symphony Orchestra, Musica Antiqua Köln, Wykonawcy Royal Opera House, Covent Garden, Ensemble Modern, Juilliard String Quartet, Chanticleer, Kronos Quartet, Gidon Kremer, Cyprien Katsaris, Midori, Kimmo Pohjonen, Giuliano Carmignola, London Symphony Orchestra i Valeri Gergijev, Frankfurdi Raadio Sümfooniaorkester i wielu innych wspaniałych muzyków..

 

 


[11]  Pisałem o Filharmonikach Berlińskich w innej części artykułu: „Najsłynniejsze sale koncertowe, które bywają studiami nagrań i najsłynniejsze studia, które publiczności nie wpuszczają (część czwarta)

[12]  Według: 

[13]  Według: 

[14]  Według: 

[15] Całość wywiadu Sama Philipsa udzielonego Richardowi Buskinowi można odczytać w ramach portalu Sound on Sound, a dokładniej- 

[16]  Do opisu The Village Studios korzystałem z artykułu Hannesa Biegera opublikowanego przez portal- 

[17]  Według: 

[18] Według: 

[19]  Według:  oraz 


Kolejne części:

          

 Tematy pokrewne:
Akustyka sal koncertowych >>