Najsłynniejsze sale koncertowe, które bywają studiami nagrań
i najsłynniejsze studia, które publiczności nie wpuszczają.
(część pierwsza)

Dla lubiących wiedzieć więcej o nagraniach płytowych, a dokładniej- o miejscach gdzie powstawały ścieżki dźwiękowe, które pod względem technicznym zostały uznane za doskonałe, piszę w tym miejscu bloga. Duża część informacji ukazała się w innych tematach, więc ten artykuł tylko je grupuje.

  • [1] Rudolfinum
  • [2] Kingsway Hall
  • [3] Hannover Beethovensaal
  • [4] Sound City Studios
  • [5] Santa Monica Civic Auditorium
  • [7] Novosibirsk Philharmonic Hall
  • [8] Funkhaus Berlin
  • [9] Teldex Studios Berlin

 


[1] -> Rudolfinum, w dużej części wg  – to audytorium muzyczne w Pradze, w Czechach. Jest to jeden z najważniejszych neorenesansowych budynków w mieście i znajduje się na placu Jana Palacha na brzegu rzeki Wełtawy, na Starym Mieście. Nazwano go na cześć Rudolfa, księcia Austrii, który przewodniczył otwarciu w 1885 r. związany jest z muzyką i sztuką. Obecnie w budynku mieści się Orkiestra Filharmonii Czeskiej i Galeria Rudolfinum.

Największe audytorium muzyczne, Dvořák Hall, jest jednym z głównych miejsc Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego w Pradze i słynie z doskonałej akustyki. Hala Dvořáka w Rudolfinum jest jedną z najstarszych sal koncertowych w Europie. 4 stycznia 1896 r. Sam Antonín Dvořák poprowadził w sali Filharmonię Czeską podczas swojego pierwszego koncertu. Nagrania, nawet te starsze, zrealizowane w Rudolfinum były zawsze niezwykle spójne, a niewielkie wygaszanie rezonansu dawało delikatny blask, pozostawiając detale jako nieukryte. Ta sala była miejscem nagrania między innymi: płyty skrzypaczki Nicoli Benedetti [11]– „Koncerty skrzypcowe Czajkowskiego-Brucha”, “Dvořák, Slavonic Dances” w wykonaniu Czech Philharmonic Orchestra, pod dyr. Sir Charlesa Mackerrasa czy „Dvorak Complete Symphonies & Concertos” z wykonawcami: Garrickiem Ohlssonem, Alisą Weilerstein, Frankiem Peterem Zimmermannem, Czech Philharmonic Orchestra  pod dyrekcją Jirí Belohlávka. Z tej sali nie tylko korzysta czeski Supraphon podczas przygotowywania materiału muzycznego dla realizacji płytowych, ale i Decca Records [12].

  • Krótko o budowli :

Założenie Rudolfinum jako budynku wielofunkcyjnego, którego koncepcja była wówczas niespotykana, zostało zainicjowane przez Böhmische Sparkasse (Česká spořitelna), najstarszą instytucję finansową w Czechach, założoną w 1825 roku. Jako miejsce budowy wybrano działkę na prawym brzegu Wełtawy, naprzeciwko Zamku Praskiego. Jury złożone z czołowych ówczesnych architektów, takich jak H. von Ferstel, T. von Hansen czy F. von Schmidt, wybrało projekt Josefa Zíka i Josefa Schulza, chociaż według współczesnych opinii przesadnie stłumili wymaganą jedność budynku pod względem materii i wyglądu. na rzecz dwóch funkcjonalnie podzielonych części – koncertu i galerii. Fasada części koncertowej z podniesionym parterem, została zorientowana przez architektów na południe (dziś na plac Jana Palacha) i podzielona fasadą z kolumnami jońskimi, a wykończona balustradą ozdobioną wazami i rzeźbami ważnych muzyków.

Tę samą dekorację elewacji zastosowano następnie w części galerii budynku, w której w północnej fasadzie dominują monumentalne narożne wieże, jednocząc wizualnie obie części.

 

[2] -> Sala Kingsway Hall w Holborn w Londynie należała do Kościoła Metodystów (według )

Kościół został zbudowany w 1912 roku do celów ewangelizacyjnych, jednak uznano, że ma najlepszą akustykę w Londynie co dało możliwość nagrywania repertuaru orkiestrowego i chóralnego. Akustyka powstała bardziej przez przypadek niż przez świadomy projekt. Przyczynił się do tego rozmiar i kształt przestrzeni, a także otynkowane ściany i drewniana podłoga. Muzycy byli entuzjastycznie nastawieni do występów, ponieważ sala pozwoliła im bardzo dobrze usłyszeć własne granie. Inne aspekty hali były trudne- złe zaplecze, brak parkingu, w zimie było zimno, był obskurny i brudny. Inżynierom zajmujących się nagrywaniem przeszkadzało dudnienie z linii londyńskiego metra, które przerywało nagrania. Dźwięk metra mógł być słyszanym na wielu nagraniach i stał się znany jako „huk Kingswaya”. Pojawiły się również problemy z rejestracją spowodowane hałasem drogowym i budowlanym, a nawet sporadyczne przerwy ze strony samych misjonarzy. Inżynierowie narzekali, że nie można edytować ujęć z hałasem z zewnątrz… Pomimo wad, Kingsway stał się najbardziej poszukiwanym miejscem nagrań dla muzyki orkiestrowej w Anglii ze względu na jego centralne położenie i doskonałą akustykę. London Symphony Orchestra dokonała 421 nagrań w latach 1926–1983; London Philharmonic Orchestra dokonała tam 280. nagrań, w tym pierwszych sesji (z Malcolmem Sargentem prowadzącym ulubione utwory chóralne). W sali było wystarczająco dużo miejsca na nagrania chóralne, a nawet operowe, a dostępność organów dawała jeszcze jedną korzyść. Scena nie była wystarczająco duża na orkiestrę, metalowe miejsca na parterze zostały usunięte do nagrań. Dyrygent często wychodził na balkon z podkową, co dawało tej osobie niezwykłą perspektywę patrzenia na orkiestrę oddalającą się od niego szybko z powodu pięcioprocentowej pochylonej podłogi, która opadała w jego kierunku i sceny z tyłu.
His Master’s Voice zaczął nagrywać w Kingsway Hall 3 listopada 1925 r., korzystając ze sprzętu elektrycznego uzyskanego od amerykańskiej firmy Western Electric. HMV korzystało z sali nawet po zbudowaniu własnego kompleksu nagrań w Abbey Road Studios w 1931 r. Od około 1933 r. EMI korzystało z własnego sprzętu zaprojektowanego przez genialnego inżyniera Alana Blumleina, który z powodzeniem obchodził patenty Western Electric, unikając w ten sposób wysokich kosztów opłat licencyjnych. W tym czasie opracował i opatentował metodę nagrywania płyt stereo, która ostatecznie została przyjęta dla standardowego zestawu LP w 1958 r. Nagrywano w tej sali spektakle koncertowe z udziałem publiczności jak np. „A Sea Symphony” Ralpha Vaughan Williamsa dla EMI Records w roku 1956:

Decca Records zaczęło korzystać z hali dopiero w maju 1944 r., wprowadzając swój słynny system nagrywania FFRR opracowany podczas działań wojennych. Kingsway stała się jedną z trzech najczęściej używanych lokalizacji nagrań wytwórni Decca (inne to Victoria Hall w Genewie i Sofiensaal w Wiedniu). RCA Records korzystała z sali od 1957 do 1977 roku. EMI rzadko korzystało z tego miejsca dla muzyki kameralnej, natomiast Decca nagrywała solową muzyką klawiaturową, sonaty skrzypcowe i kwartety smyczkowe.

Fotografia wyżej przedstawia wiolonczelistkę Jacqueline du Pré nagrywającą Koncert wiolonczelowy Elgara z dyrygentem Johnem Barbirolli w Kingsway Hall w Londynie, 1965 [13]. To ważne nagranie, bo efekt do dziś fascynuje. Namiętne wykonanie koncertu Elgara przez du Pré przy współudziale London Symphony Orchestra z Johnem Barbirolli w roli dyrygenta jest uznanym klasykiem katalogu płyt klasycznych. Du Pré miała wtedy zaledwie 20 lat, ale jej występ jest tym, na którego muzycy spoglądają wstecz uznając za wzorzec (również pod względem technicznym). EMI i Decca miały okazję kupić Kingsway Hall, na co się nie zdecydowały. EMI ustaliło, że chociaż obiekt był jedną z najlepszych lokalizacji do nagrywania na świecie, remont byłby zbyt drogi. Umowy nagrań Decca i EMI na Kingsway wygasły 31 grudnia 1983 roku. Budynek rozebrano w 1998 roku.

 

[3] -> Hannover Beethovensaal jest salą koncertową zlokalizowaną w budynku Hannover Congress Centrum (HCC) w Hanowerze w Niemczech. Beethoven-Saal zostało przemianowane na Leibniz Saal.

Zbudowana w stylu neoklasycystycznym hala jest piękną i urokliwą, ale także o doskonałej akustyce. Używana jest do nagrań koncertów o jakości studyjnej.

Centrum kongresowe w Hanowerze, w skrócie HCC, jest jednym z bardziej efektownych budynków stolicy Dolnej Saksonii- w Hanowerze. Oprócz wydarzeń o charakterze muzycznym w Centrum organizowane są targi branżowe i imprezy promujące różne sektory biznesowe. W tej sali, na przełomie lat 60. i 70. nagrano jedno z najważniejszych arcydzieł pianistyki „Schumann, Piano Works” w wykonaniu Wilhelma Kempffa, a wydane przez Deutsche Grammophon [14].

 

[4] -> Sound City Studios (według ), studio nagrań w Los Angeles w Kalifornii, jest znane jako jedno z najbardziej popularnych w muzyce pop. Pod koniec XX wieku studio stało się znane z charakterystycznego brzmienia, zwłaszcza w nagrywaniu perkusji i występach zespołów rockowych na żywo. Dziesiątki artystów rockowych z pięciu dekad nagrywały w Sound City, w tym Johnny Cash, Neil Young, Fleetwood Mac, Elton John, Tom Petty and the Heartbreakers, Guns N ‚Roses, Nirvana, Red Hot Chili Peppers, Metallica, Death Cab for Cutie i Fall Out Boy. Ponad sto albumów nagranych w Sound City uzyskało złoty i platynowy certyfikat.

Obiekt był wcześniej fabryką produkcyjną angielskiego producenta instrumentów muzycznych Vox. Studio zostało stworzone przez Joe Gottfrieda i Toma Skeetera w 1970 roku, którzy chcieli założyć firmę fonograficzną i zająć się zarządzaniem artystami. Po trudnym starcie Skeeter zakupił najnowocześniejszą konsolę do nagrywania za od angielskiego inżyniera elektronika Ruperta Neve’a: „Jedną z czterech na świecie … 28-wejściowy, 16-szynowy, 24-monitorowy 8028 z 1084 EQ i bez automatyzacji”.

W 2011 r. wytwórnia płytowa Fairfax Recording wynajęła Studio A do wyłącznego użytku swoich artystów. Studio pozostało nietknięte, a pokój kontrolny został odnowiony i dodano analogowy sprzęt rejestrujący starszy nawet od konsoli Neve, w tym modułowy syntezator analogowy ARP 2600, pianino elektryczne Wurlitzer 140B i moduły EQ zaprojektowane dla Columbia CBS Studios w Nowym Jorku. Na początku 2017 r. Sandy Skeeter, córka założyciela Toma Skeetera, i Olivier Chastan czynili starania w celu ponownego otwarcia studia, co się udało w 2017 roku.

Sound City jest teraz lokalizacją dla dwóch z zaledwie 11 zachowanych konsol Helios Type 69 i nadal stosuje klasyczne analogowe techniki nagrywania w wielu swoich produkcjach. Chociaż pokoje kontrolne otrzymały pewne ulepszenia, w tym Pro Tools, główne studio pozostaje dokładnie takie, jakie zostało zbudowane w 1969 roku. Sound City Studios było znane z wyjątkowego brzmienia nagrań instrumentów perkusyjnych. Producent Greg Fidelman zebrał nagrania z największych studiów nagraniowych w Los Angeles i wysłał każde z nich członkom zespołu Metallica. Dzięki tej próbie, w Sound City Studios, nagrano album „Death Magnetic”. Warto wiedzieć, że dbałość o szczegół akustyczny wymusiła też to żeby wnętrze głównego studio nigdy nie zostało pomalowane, ani nigdy nie zmieniano płytek z linoleum, bowiem obawiano się, że zmiany mogą wpłynąć na „legendarną jakość dźwięku” w studio.

 

[5] -> Santa Monica Civic Auditorium (według ) to wielofunkcyjne centrum kongresowe należące do miasta Santa Monica w Kalifornii, Został zbudowany w 1958 roku i zaprojektowany przez Weltona Becketa. Budynek został wykonany ze zbrojonego betonu i połączonych elementów teatru, sali koncertowej, sali targowej i kongresowej. Słupy paraboliczne podtrzymywały zewnętrzny wielki baldachim wspornikowy przed szklaną ścianą kurtynową i wznoszącą się wzorzystą ścianą, która zmniejszała skutki blasku słońca.

Hala targowa Civic Auditorium oferuje prawie 12000 m2, podczas gdy scena zapewnia 4485 m2 dodatkowej powierzchni, co daje łącznie ponad 16000 m2. Sala konferencyjna East Wing zapewnia 390 m2, a główne lobby ma powierzchnię 623,2 m2. Główna sala Civic jest przystosowana nie tylko do pokazów handlowych, ale także do wydarzeń sportowych, koncertów, spotkań, nagród i innych wydarzeń. Jako sala koncertowa może pomieścić 3000 osób, jako sala bankietowa 720 przy stołach, a jako arena sportowa może pomieścić do 2500.

Najbardziej rozpowszechnioną innowacją była podłoga audytorium, którą w ciągu kilku sekund można było przechylić za pomocą mechanizmu hydraulicznego, aby utworzyć pochylone siedzenia do produkcji teatralnych lub płaską powierzchnię do tańca lub wystaw. Główne piętro audytorium można w ten sposób podnieść lub obniżyć, aby utworzyć pochyloną podłogę do siedzenia podczas spektakli  teatralnych lub poziomą podłogę w trakcie wystaw.

Civic Auditorium, gdy go otwierano latem 1958 r., było drugim co do wielkości audytorium w Los Angeles i wkrótce stał się uznanym miejscem muzycznym dla artystów tak różnych, jak David Bowie, Eric Clapton, Pink Floyd, Frank Sinatra, Village People, Dave Brubeck, Laura Nyro, The Limeliters, Ella Fitzgerald, Free, Traffic, Prince, Tim Buckley czy Bob Dylan. W październiku 1964 r. Civic Audytorium gościło Jamesa Browna i The Rolling Stones. Ich występy były filmowane. The Eagles zagrali trzy kolejne koncerty podczas The Long Run Tour w lipcu 1980 r. Koncert został nagrany i wydany pod tytułem „Eagles Live”.

 

[7]  Novosibirsk Philharmonic Hall (w oparciu o  oraz ) to sala, której rezydentem jest Nowosybirska Państwowa Filharmonia (ros. Новосибирская государственная филармония) znajdująca się w mieście Nowosybirsk, na wschodzie Rosji. Siedziba tej orkiestry mieści się w tzw. Domu Lenina.

Nowosybirska Filharmonia została powołana do życia 1 stycznia 1937 roku. Początkowo jej siedziba znajdowała się w jednym z budynków zlokalizowanych na terenie Parku Centralnego. Ważnym momentem w rozwoju instytucji był Atak Niemiec na ZSRR w 1941 roku. Od 3 września 1941 do 4 czerwca 1944 roku, do Nowosybirska ewakuowano Orkiestrę Symfoniczną Filharmonii Leningradzkiej, którą kierował słynny dyrygent Jewgienij Mrawiński. Obecność tak znamienitej orkiestry sprawiła, że życie muzyczne w syberyjskiej metropolii, mimo trudów wojny, rozkwitło. To właśnie tu odbyła się sowiecka premiera VII Symfonii oraz światowa prapremiera VIII Symfonii Dymitra Szostakowicza. Przez czas wojenny w Nowosybirsku zagrano łącznie 5520 różnych koncertów, od 1941 roku działacze Nowosybirskiej Filharmonii zaczęli organizować także otwarte wykłady na temat historii i teorii muzyki. Po zakończeniu II wojny światowej Nowosybirska Filharmonia nadal się rozbudowywała. Powstała m.in. Wielka Sala Filharmonii, a w 1956 roku założona została Akademicka Orkiestra Symfoniczna Nowosybirskiej Filharmonii. Orkiestra ta stała się szczególną chlubą filharmonii, koncertowała w większości największych miast Rosji, a także odwiedziła większą ilość państw  europejskich oraz Japonię i Chińską Republikę Ludową. W 1985 roku Nowosybirska Państwowa Filharmonia otrzymała nową siedzibę, którą stał się tzw. Dom Lenina w Nowosybirsku. W związku z przenosinami Nowosybirskiej Filharmonii do Domu Lenina rozgorzały dyskusje, szczególnie wśród sympatyków i zwolenników systemu sowieckiego, czy instytucja ta jest godna mieścić się w budynku poświęconym pamięci Włodzimierza Lenina.

Władze filharmonii planowały nawet zmienić oficjalną nazwę budynku (np. na Dom Muzyki), ale w obawie przed protestami wycofały się z tego pomysłu. Nowosybirska Państwowa Filharmonia obecnie każdego miesiąca organizuje około pięćdziesięciu koncertów w różnych obiektach na terenie syberyjskiej metropolii. Rocznie zespoły związane z filharmonią dają około 2000 koncertów różnego typu, zarówno na terenie miasta jak i na obszarze obwodu nowosybirskiego. Programy koncertowe Filharmonii Nowosybirskiej są dostosowane do gustu każdej publiczności: dzieci, młodzieży, rodziny, melomanów w każdym wieku. Każdy występ artystów filharmonii to przede wszystkim kierowanie się mottem: „Filharmonia Nowosybirska – spotkania z Pięknem!”. Obecnie w Domu Lenina mieści się Sala Kameralna Filharmonii na 400 miejsc siedzących.

W 2013 roku Państwowa Sala Koncertowa nazwana imieniem (profesora) Arnolda Katsa (głównego dyrygenta Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Nowosybirskiego Państwowego Towarzystwa Filharmonicznego, artysty ludowego ZSRR) zostaje przekazana do dyspozycji Nowosybirskiego Towarzystwa Filharmonicznego. Oficjalne otwarcie sali dla publiczności miało miejsce we wrześniu ze skrzypkiem Vadimem Repinem, dyrygentem Vladimirem Spivakovem i Nowosybirską Orkiestrą Filharmoniczną.

Ta sala stała się pierwszym w historii Nowosybirska miejscem o takiej pojemności, zbudowanym specjalnie na koncerty muzyki akademickiej. Całkowita powierzchnia hali to 21,5 tys. m2, przeznaczona jest dla 965 widzów, w tym osób niepełnosprawnych. Sala wyposażona jest w najwyższej klasy sprzęt audio wyprodukowany w USA, co znacząco rozszerza możliwości sali koncertowej. Sala wymagała wprowadzenia zmian mających poprawić jaj akustykę i dopiero pod koniec 2015 roku Filharmonia Nowosybirska przeprowadziła trzeci etap prac poprawkowych. Zdaniem ekspertów, teraz w odpowiednim ustawieniu główna sala koncertowa Filharmonii może brzmieć na poziomie najlepszych sal europejskich. Od 24 sierpnia do 6 września zespół Filharmonii Nowosybirskiej pod dyrekcją Michaiła Granowskiego nagrywa trzy balety Czajkowskiego dla koreańskiej trupy- Universal Ballet (z choreografem Liu Bingksian.). Nagranie to stało się pierwszym sprawdzianem nowych warunków akustycznych w sali koncertowej.

Prace nad poprawą akustyki były wykonywane krok po kroku, łącznie w tym czasie zainstalowano w hali 88 paneli akustycznych. Pierwsze powstały w marcu 2015 roku, przed drugim Festiwalem Sztuki Transsyberyjskiej. Następnie nad sceną pojawiło się 25 paneli akustycznych, a na scenie 32 panele komórkowe. Kolejny etap prac odbył się latem 2015 roku, w sali zainstalowano wówczas sześć kurtyn akustycznych” – powiedziała Tatiana Ludmilina, dyrektor generalna Państwowej Filharmonii Nowosybirskiej – „Ostatni etap prac był szczególnie trudny technicznie, ponieważ poprawialiśmy „Internal Sanctum”- konstrukcje nośne. Do tej pracy zaangażowano specjalny zespół wspinaczkowy”.

Wizualnie hala była taka jak przed remontem, ale pod względem akustyki dramatycznie się zmieniła. Kiedy nie było paneli akustycznych, sala tętniła żywo i było dużo dodatkowych dźwięków, które przeszkadzały zarówno artystom, jak i publiczności” – powiedział Pavel Lavrenenkov, szef realizacji dźwięku, nagrań i transmisji internetowej Moskiewskiej Państwowej Filharmonii Akademickiej, główny inżynier dźwięku Tchaikovsky Concert Hall, a także pierwszy w historii Rosji realizator dźwięku, którego dzieło było nominowane do nagrody Grammy – „Teraz brzmienie orkiestry stało się wyraźne, byli wioliniści, na scenie byli też muzycy grający na inst. dętych, ale nie gasili wszystkich – i muzycy na smyczkach, widzowie i pokojówka za drzwiami. I tak się skończyło. Hala wykonana jest w taki sposób, że można ją dostosować do zmiany położenia paneli oraz do wyboru określonej części sceny. Można powiedzieć, że w tym sezonie słuchacze Filharmonii usłyszą nową salę. Ogromny krok już minął, teraz Państwowa Sala Koncertowa im. Arnolda Katsa może brzmieć jak najlepsze sale koncertowe świata”.

W lutym 2015 Orkiestra Filharmonii Nowosybirskiej pod dyrekcją Michaiła Granowskiego nagrała muzykę do baletu „The Love of Chunhyang”, którego premiera odbyła się w tym samym roku w Seulu. Universal Ballet istnieje od około 30 lat i jest jednym z dwóch największych zespołów baletowych w Seulu. Michaił Granowski od dwóch lat współpracuje z tą koreańską trupą baletową. „Pierwsza płyta, którą nagraliśmy dla Universal Ballet with Orchestra, odniosła wielki sukces, więc po raz kolejny skontaktowali się ze mną i Orkiestrą Filharmonii Nowosybirskiej” – mówi dyrygent Michaił Granowski. Dyrygent powiedział, że orkiestra jest zainteresowana wykonaniem nietypowego dla niej repertuaru. „Uwielbiam muzyków, którzy odkrywają nowe szczyty profesjonalizmu. Podniesienie poziomu orkiestry jest zawsze pomocne. Orkiestra Filharmonii Nowosybirskiej to dla mnie przykład doskonałej intonacji i spójności, to szeroko otwarte spojrzenie na coś nowego”, – powiedział Michaił Granowski.

Mieszkańcy Nowosybirska mogli od września 2015 roku ocenić nową jakość akustyki z Filharmonikami Nowosybirskimi, którzy otwierali 80. sezon koncertowy.
W sali Filharmonii Nowosybirskiej lubił nagrywać znakomity dyrygent młodego pokolenia- Teodor Currentzis:

 

[8]  Funkhaus Nalepastraße (według: ,  oraz ) to częściowo zabytkowy kompleks budynków w berlińskiej dzielnicy Treptow-Köpenick, w dzielnicy Oberschöneweide w dawnym wschodnim Berlinie. W latach 1956-1990 swoją siedzibę miała tu radiofonia NRD, która od chwili ukończenia nosi nazwę Funkhaus Berlin.

Funkhaus to kompleksowy obiekt typu studio położony nad rzeką Sprewą w dzielnicy Köpenick, nieco oddalonej od centrum miasta, szczycący się rozległym obszarem o powierzchni ponad 13 hektarów. Mówi się, że jest to jeden z największych obiektów multi-studyjnych na świecie, w miejscu podzielonym na cztery bloki od A do D, zajmowane przez studia nagrań, sale eventowe, przestrzenie coworkingowe, kawiarnie, restauracje i im podobne. Po zakupie przez przedsiębiorcę Uwe Fabicha w 2015 r., stał się szeroko stosowany na wiele różnych sposobów: na imprezy klubowych, koncerty, pokazy mody, wydarzenia IT oraz dla realizacji nagrań muzycznych.
Pusty kompleks budynków dawnej fabryki sklejki w Nalepastrasse, rozbudowano w latach 1951-1956 do czterech ogromnych ceglanych bloków, które miały spełniać rolę studiów nadawczych i pomieszczeń nagraniowych. Powstała także niezbędna reżyserka. Już we wrześniu 1952 r. można było rozpocząć pełne nadawanie centralnych programów radiowych NRD. W 1952 r. na działce o powierzchni 135 000 m2 w pobliżu Szprewy rozpoczęto budowę całkowicie nowego centrum nadawczego ze studiami do nagrań muzycznych i dużą salą nadawczą. Ex architekt Bauhausu- Franz Ehrlich, dostarczył plany budowy. Nowy budynek otrzymał oznaczenie Blok B. Następne bloki powstawały po 1960 roku. Po przemianach politycznych w NRD, od 1990 r., budowle służyły jako tymczasowe miejsce dla niektórych programów radiowych, na przykład nowo założonej Ostdeutsche Rundfunk Brandenburg (ORB).

W monumentalnym budynku głównym z dominującym, dziewięciokondygnacyjnym wieżowcem powstały liczne biura redakcji i administracji oraz studia nagrań audycji radiowych. Miejsce dla studia zostało zbudowane z myślą o wyjątkowej akustyce zgodnie z zasadą „house-in-house” i obejmuje kilka studiów nagrań muzycznych i słuchowisk radiowych, a także dużą salę nadawczą. Franz Ehrlich zbudował również duży wielofunkcyjny budynek ze stołówką i dwukondygnacyjną salą imprezową, a także dużą salę pokrytą strzechą, co umożliwiło optymalne doświetlenie światłem dziennym. Betonowa konstrukcja szkieletowa dawnej fabryki forniru otrzymała nową elewację z czerwonej cegły klinkierowej, którą Ehrlich podzielił pionowo lizenami (płaskimi, pionowymi występami w murze zewnętrznym) wykonanymi z piaskowca. Nie pełnią one żadnej funkcji konstrukcyjnej, ale nadają budynkowi wyrazisty i monumentalny charakter, któremu nadaje lekkości elegancki dach pływający. Architekt- Ehrlich, zaprojektował bezokienną nadbudowę, której masyw narożny otacza także centralny budynek bez okien. Za nim kryje się znana na całym świecie z akustyki duża sala nagraniowa.

Pozostałe studia są połączone w ćwierć-kolistym łuku i wyposażone w wyrafinowany system dostępu. Zewnętrzne przeszklone i zalane światłem łukowe przejście z dużymi stalowymi oknami przypomina wzory z Bauhausu i służyło jako foyer i salon. Mniejsze wewnętrzne sklepienie otwierało pomieszczenia techniczne. Same studia mają trapezoidalny plan piętra i oddzielne fundamenty, aby uniknąć przenoszenia dźwięku, a także powiązane pokoje reżyserskie i salony.

Franz Ehrlich już na etapie planowania ściśle współpracował z technikiem radiowym Gerhardem Probstem. Wnętrze powstało przy znaczącym udziale renomowanego Deutsche Werkstätten Hellerau w Dreźnie. Pomimo presji czasu i ograniczonych środków finansowych, budowniczym udało się stworzyć doskonały akustycznie budynek, który wciąż przyciąga muzyków i orkiestry z całego świata na Nalepastraße w celu nagrań studyjnych. Budynek studia jest uważany za największy spójny kompleks studyjny na świecie. Niezależnie od wielkości budynku architekt świadomie unikał reprezentacyjnych podjazdów czy wejść do budynków. To odizolowanie od otoczenia było zasadą kompozycyjną i powinno symbolizować koncentrację na pracy.
Budynki studyjne Funkhaus Berlin zadziwiają jakością dźwięku, optymalnym czasem pogłosu i dobrym wyposażeniem studyjnym w pomieszczeniach przeznaczonych do przeprowadzenia nagrań. A-ha, Sting, Depeche Mode i The Black Eyed Peas nagrywali swoje albumy w studiach nagraniowych, jeśli się ograniczy do muzyki pop, ale duże sukcesy odnosiły płyty nurtu klasycznego nagrane w tych berlińskich studiach. Znakomite firmy: Universal, BMG, Sony, EMI czy Teldec, regularnie wykorzystują studia do produkcji płyt.

Na całym świecie znana jest z doskonałej akustyki duża sala w głównym budynku łukowego. Daniel Barenboim, który wielokrotnie nagrywał w tej sali z Staatskapelle Berlin, chwali salę za jej akustykę: „Uważam, że sala jest jednym z najlepszych studiów nagraniowych na świecie […] Ponadto daje to również muzykom możliwość bardzo dobrego usłyszenia siebie i uczynić dźwięk kolorowym”. Duża sala nagrań, nazywana jako
Studio 1, ma trapezoidalną powierzchnię około 900 m2, 250 miejsc siedzących i duże organy koncertowe. Organy zbudowane w 1957 roku przez firmę Sauer z Frankfurtu nad Odrą.

Orkiestra ma miejsca w zagłębieniu schodkowym, swobodnie w pomieszczeniu, co akustycznie daje dobre odczuwanie akustyki pomieszczenia. Okładzina sufitowa wykonana z korpusów ze sklejki oraz półkolumny, elementy sztukatorskie i okładziny ścian służą do pochłaniania różnych częstotliwości poprzez zastosowanie różnych materiałów. Dzięki trzem różnym powierzchniom (drewno, kamień, dywan), jedynym celem tych schodów było nagrywanie odgłosów chodzących ludzi. Pod schodami znajduje się sklepienie w kształcie krzyża, które jest często wykorzystywane jako komora pogłosowa, a pomieszczenie ma dalsze interesujące cechy, takie jak wbudowaną budkę telefoniczną, która została zaprojektowana tylko do nagrywania odgłosów rozmówców. w budce telefonicznej. Sklepienie piwnicy pod schodami w dużej sali jest często wykorzystywane jako naturalna komora echa.

Budowa i doskonała pod względem akustycznym rozbudowa budynku zaprojektowana przez Ehrlicha, głównego inżyniera Gerharda Probsta i akustyka Lothara Keibsa to nadal wzorzec inżynieryjny: wszystkie studia mają osobne fundamenty, zostały oddzielone od siebie komorami pogłosowymi i dylatacjami, a także zostały w całości zabudowane tak, aby nagrania były wolne od wpływów zewnętrznych; pokrycia ścienne, sufity i wykładziny podłogowe dobierane są w taki sposób, aby odfiltrować lub pochłonąć określone częstotliwości. Funkhaus oferuje również dość małą drewnianą „budkę”, często używaną do nagrań wokalnych, a także wyjątkową salę wielofunkcyjną, której ściany są całkowicie zakryte trójkątnymi kolumnami, które można obracać wokół ich osi pionowej. Każda z ich trzech stron ma inną powierzchnię o różnych właściwościach pochłaniania, odbicia i dyfuzji, a regulując je czas pogłosu w pomieszczeniu zmienia się w zakresie od 1,1 do 2,4 sekundy.

Dyspozytornie, wyposażone w nowoczesną technikę rejestracji dźwięku cyfrowego i przestrzennego, znajdują się na pierwszym piętrze w dłuższej części hali i umożliwiają wgląd do dużej sali nagrań przez duże okna studia. To tutaj odbywa się nagrywanie najwyższej klasy produkcji muzyki klasycznej i filmów długometrażowych. Głośne nazwiska, takie jak Cecilia Bartoli, Jerry Goldsmith czy Roman Polański, świadczą o dobrych warunkach nagraniowych w Funkhaus Berlin. Każda z pięciu sal do nagrań została zbudowana według innych specyfikacji i do różnych celów, ale wszystkie miały ten sam cel- stworzenie jak najlepszych właściwości akustycznych, nadających się równie dobrze do nagrywania zespołu, dogrywania, jak również tworzenia efektów dźwiękowych, Dobrym przykładem takiego podejścia jest The Foley room, który oferuje również scenę dostrojoną do odpowiedzi w wolnym polu. Dzięki raczej suchemu, ciepłemu i mocnemu brzmieniu ten pokój okazuje się idealny do nagrań perkusyjnych w stylu lat 70-tych. Drewniane panele podłogowe można zdjąć, aby odsłonić dwa przejścia wypełnione żwirem i piaskiem, zainstalowane w celu przechwytywania dźwięków ludzi spacerujących na zewnątrz.

Biorąc pod uwagę te różne przestrzenie do nagrywania, nic dziwnego, że nagrywanie koncertów jest istotną częścią codziennej działalności Funkhaus, oprócz miksowania, produkcji, a nawet pracy przy filmie.

Centralna sterownia jest odpowiednio wyposażona wsystem Pro Tools z konsolą D – Command i 10-kanałowym Neve 5106. Konfiguracja zewnętrzna wyróżnia się szczególnie imponującym wyborem przedwzmacniaczy, w tym nie mniej niż 12 kanałowy API 3124, 16 kanałowy Neve 4081 i 26 kanałowy RFZ V781. Te dyskretne, zbalansowane transformatorowo przedwzmacniacze, zaprojektowane przez Rundfunkzentralamt (centralną agencję nadawczą), mogą być postrzegane jako wschodnioniemieckie odpowiedniki bardziej popularnych zachodnioniemieckich modułów rodziny V676, wyprodukowanych przez Siemens / Telefunken. Szafka na mikrofony jest równie dobrze wyposażona- Funkhaus posiada nie mniej niż pięć mikrofonów Neumann Gefell UM57, które często są uważane za wschodnioniemiecką wersję legendarnego U47.
Berliński dziennik poinformował w lipcu 2015 r., że obiekty stacji radiowej Nalepastraße należą teraz do konsorcjum prywatnych przedsiębiorców Uwe Fabicha i Holgera Jakischa, którzy są już właścicielami i operatorami Postbahnhof, Erdmann-Höfe i wieży ciśnień na Ostkreuz. Zakupili nieruchomość za dwanaście milionów euro i zamierzają tu zbudować „jedno z największych studiów muzycznych na świecie”. Ponad trzy dekady od zburzenia muru berlińskiego, Funkhaus stał się najnowocześniejszym obiektem kulturalnym, z którego korzystają czołowi światowi artyści i globalne firmy.

 

[9]  Teldex Studios Berlin (według: ,  oraz ) powstało w 2002 roku, który kontynuuje tradycję i historię dwóch firm: Telefunken i Teldec Classics, wraz z ich zespołami nagraniowymi.

Od czasu modernizacji studia w 2003 roku Teldex Studio Berlin jest jednym z największych prywatnych studiów nagraniowych na świecie. Słynna sala nagraniowa, najnowocześniejszy sprzęt (w tym wyjątkowa kolekcja starych mikrofonów) oraz doświadczeni producenci i inżynierowie zapewniają produkcje na najwyższym poziomie.

Firma concept-A zaprojektowała wszystkie salony, a także projekt wnętrz i akustykę dla wykonania nowych sterowni 1 i 2 do kompleksu pracowni. Projekt concept-A obejmował również remont sali nagrań orkiestry, przede wszystkim uzupełnienie akustyki pomieszczenia oraz wyposażenie studia elementami wykonanymi przez projektodawców. Concept-A zatrudnia zespół ekspertów, zarówno konstruktorów, jak i inżynierów budowlanych, specjalizujących się w akustyce pomieszczeń i pomiarach akustycznych. Prezesi i założyciele firmy szczycą się tym, że potrafią realizować nawet najbardziej skomplikowane konstrukcje budowlane i akustyczne. Mają też w ofercie elementy do adaptacji akustycznych, których używają podczas realizacji zleceń remontowych (na przykład podczas przygotowania pokoi w studiach Teldex). Warto przyglądnąć się tym elementom:

  • air wave- element akustyczny działający tłumiąco i tym samym obniża m.in. hałas pracy klimatyzatorów w reżyserniach i pomieszczeniach nagraniowych. To szerokopasmowe absorbery rezonansowe z dolną częstotliwością odcięcia 100 Hz lub 80 Hz o głębokości konstrukcyjnej ok. 30 cm (na fotografii wyżej pierwszy z lewej)
  • full wave- podstawą systemu do profesjonalnej akustyki studyjnej jest szerokopasmowy absorber z niższą częstotliwością odcięcia 100 Hz, która jest wyjątkowa na tej głębokości, oraz z niezwykle zrównoważonym poziomem pochłaniania w całym zakresie roboczym. Jego głębokość wynosi 18 cm (na fotografii wyżej na środku)
  • free wave- to ścianki działowe, bardzo efektywne i niedrogie rozwiązanie umożliwiające łatwe wdrożenie systemu o zmiennej akustyce pomieszczenia w pomieszczeniach nagraniowych o różnej wielkości. Aby zapewnić maksymalną elastyczność w różnorodnych przypadkowych sytuacjach, firma oferuje ścianki działowe w wersji pochłaniającej jedno lub dwustronnie. Absorber szerokopasmowy z dolną częstotliwością odcięcia 100 Hz ma głębokość 18 cm

  • free wave light- oprócz przegród typu „free wave” firma opracowała wersję tak samo skuteczną jak jej starszy „brat”, ale oferującą nieco wyższą niższą częstotliwość odcięcia. W salach multimedialnych o różnej wielkości, to bardzo prosty i niedrogi sposób na wykonanie systemu o zmiennej akustyce pomieszczenia. Absorber szerokopasmowy o niższej częstotliwości granicznej 200 Hz ma głębokość 8 cm (na fotografii wyżej po lewej)
  • door wave- ten element jest po to by uniknąć denerwujących refleksów na drzwiach. Ten wąski (5 cm) absorber szerokopasmowy o niższej częstotliwości granicznej 500 Hz jest montowany bezpośrednio na skrzydle drzwi (na fot. powyżej z prawej strony)

  • x-vawe- hybrydowy absorber (na fot. powyżej po prawej), który łączy w sobie funkcję absorbera foliowego z funkcją absorbera szerokopasmowego. Wyposażony w zalety elementu „low wave”, element „x-wave” oferuje również wyższą częstotliwość rezonansową o częstotliwości odcięcia 80 Hz. „Low wave” jest elementem tłumiącym tryby pomieszczenia o niskiej częstotliwości, zaprojektowany zgodnie z klasyczną zasadą absorberów foliowych. Dzięki zastosowaniu wysokiej jakości specjalnej folii z tworzywa sztucznego efektywny zakres absorbera „niskofalowego” obejmuje bardzo szeroki zakres częstotliwości.

  • diffusor (dyfuzor)- stosowane przez firmę koncept-A dyfuzory działają na zasadzie rozpraszania faz. Dyfuzory zwiększają dyfuzyjność pola akustycznego i pozwalają uniknąć nadmiernego tłumienia pomieszczenia (po lewej na fot. powyżej).
  • hard wave- do użytku w studiach filmowych, pomieszczeniach przemysłowych, stanowiskach testowych i salach imprezowych, z najwyższymi wymaganiami dotyczącymi ochrony przeciwpożarowej i odporności na zużycie. Jest absorberem szerokopasmowym z dolną częstotliwością graniczną 100 Hz, która jest wyjątkowa dla głębokości rzędu 12 cm, oraz wyjątkowo zrównoważonym poziomem absorpcji w całym zakresie roboczym 9na fot. powyżej po prawej)

  • high wave- ten szerokopasmowy absorber o małej głębokości i niższej częstotliwości granicznej 200 Hz nadaje się do pomieszczeń multimedialnych o niższych wymaganiach akustycznych, jako uzupełnienie firmowego systemu akustycznego. Szczególnie nadaje się do montażu na suficie (na fot. powyżej po lewej)
  • Helmholtz-Diffusor- to komponent hybrydowy składający się z dyfuzora rozpraszającego fazy i szeregu komór rezonansowych Helmholtza, które są do siebie dopasowane pod względem częstotliwości rezonansowych. Dyfuzor Helmholtza zwiększa dyfuzyjność pola akustycznego, jego komory rezonansowe wspomagają tłumienie pomieszczenia w zakresie niskich częstotliwości. Głębokość konstrukcyjna lameli 40 cm, wykonany z kompozytu aluminiowego (na fot. powyżej po prawej)

Elementy służące adaptacji akustycznej z oferty concept-A, wyżej przedstawione, są widoczne na fotografiach przedstawiających pomieszczenia nagrań i sterowni Teldex:

Wkrótce po II wojnie światowej, ukryty w zielonym podwórku budynek- Lichterfelder Festsäle, w południowo-zachodniej części Berlina, został przywrócony do użytku, a około 1950 roku Telefunken zaczął wynajmować budynek, czyniąc go swoją siedzibą nagrań. Przez kilka pierwszych lat nagrania odbywały się tylko w dni powszednie. Zainstalowano system szyn, a sprzęt wywożono do sali na wózkach i składowano w piwnicy przez weekend, kiedy to zespoły taneczne wchodziły do ​​sali. Na dłuższą metę nie było to najlepsze rozwiązanie i od 1954 roku budynek był używany wyłącznie jako studio nagrań spółki joint venture pomiędzy Telefunken i brytyjską firmą Decca. Nazwany Teldec, był jednym z głównych miejsc nagrywania dla wytwórni o tej samej nazwie. Tylko nieliczne studia na świecie są w stanie pomieścić zespoły orkiestrowe dla ich sesji nagraniowych, w których do 80 muzyków gra jednocześnie w sali koncertowej. Większość z tych dużych obiektów nagraniowych znajduje się w pobliżu centrów międzynarodowego przemysłu filmowego, na przykład w Los Angeles. Inne ważne studia nagrań orkiestrowych to Abbey Road i AIR Lyndhurst w Londynie oraz właśnie Teldex w Berlinie.

Teldec został przejęty przez Warner Bros na początku lat 90., a w kolejnych latach studio było wykorzystywane głównie do miksowania i postprodukcji, a nie do sesji nagraniowych. Na przełomie wieków Warner połączył się z AOL i na początku 2001 roku praktycznie w tym samym czasie zamknięto wszystkie światowe zakłady nagraniowe należące wcześniej do Warnera. Z szansy przejęcia likwidowanych studiów skorzystali trzej byli pracownicy Teldec: Friedemanna Engelbrechta, Tobiasa Lehmanna i Martina Sauera, którzy zakupili sprzęt, przejęli dzierżawę i ponownie otworzyli studio pod nazwą Teldex w 2003 roku. Jest to największy niezależny ośrodek nagraniowy w Niemczech, a Sala koncertowa o powierzchni 455 m2 zachowała swój pierwotny kształt. Pokój kontrolny został całkowicie przebudowany. Przez wiele lat był miejscem dla 72-wejściowego protokołu SSL 9000, ale według Tobiasa Lehmanna konserwacja stała się ostatecznie zbyt trudna, więc zastąpiono go 48-wejściowym urządzeniem Studer 980. Skonfigurowany w dość nowoczesnym układzie z Avid 5– Kontroler MC jako centralny element konsoli, Studer jest idealnym rozwiązaniem dla personelu Teldex. Towarzyszą mu dwa ośmiokanałowe przedwzmacniacze Millennia HV308, kilka starych, lampowych modułów przedwzmacniacza Telefunken i kilka innych starannie dobranych jednostek zewnętrznych, które oferują wiele wysokiej jakości kanałów wejściowych do nagrań klasycznych i filmowych, które tworzą lwią część biznesu nagraniowego w Teldexie. Oprócz głównej sali Teldex prowadzi dziś również szereg mniejszych studiów i redakcji.

Studio nadal prowadzi jedną ze swoich dwóch oryginalnych komór pogłosowych (na fotografii niżej). Obie były okablowane jako komory mono, gdy zostały zbudowane i razem służyły jako luksusowa komora dual mono/stereo w pewnym momencie, ale komora, która pozostaje w użyciu, jest wyposażona w monofoniczny głośnik Klein + Hummel i parę mikrofonów Neumann KM84. Zespół Teldex zabezpieczył całą kolekcję mikrofonów oryginalnego studia, w której znajduje się dosłownie kilkanaście wszystkich rodzajów klasycznych mikrofonów Neumann, w tym liczne mikrofony kondensatorowe o małej membranie, takie jak KM84, a także kilka mikrofonów klasycznych lampowych: U47, M49 i M50. To zdecydowanie jedna z największych kolekcji starych mikrofonów Neumann na świecie! Inżynierowie Decca często modyfikowali swoje mikrofony, a wiele Teldexów M50 było wyposażonych w złącza XLR i stopnie wyjściowe oparte na FET w erze Teldec’u. Według Tobiasa Lehmanna różnica w dźwięku jest znikoma, gdy są używane jako mikrofony pokojowe i są one znacznie łatwiejsze do ustawienia niż oryginały Valve.

Praca zespołu Teldex w dziedzinie muzyki klasycznej przyniosła zespołowi Teldex szereg nagród Grammy. Współpracowali z Filharmonikami w Berlinie, Wiedniu i Nowym Jorku oraz z dyrygentami takimi jak Daniel Barenboim, Nikolaus Harnoncourt i Sir Simon Rattle, by wymienić tylko kilka nazwisk.

Do studia trafiło również wiele znanych osobistości z dziedziny muzyki pop i rock, w tym artyści tacy jak Nina Hagen, Roger Waters, Rammstein, Alicia Keys czy Celine Dion. Życie muzyczne Teldexu powróciło. Oby na stałe!

 

 


[11]  O Nicoli Benedetti pisałem w artykule: „Wydawnictwa płytowe aspirujące do najlepszych (rozdział osiemnasty)

[12]  Zestaw 6. płyt „Dvorak Complete Symphonies & Concertos” wydanych przez Decca Records omówiłem w artykule „Rekomendowane wydawnictwa płytowe szeroko rozumianej klasyki (rozdział dwudziesty czwarty)

[13]  Płyta „Sir John Barbirolli & The London Symphony Orchestra with Janet Baker & Jacqueline du Pré, Sir Edward Elgar- Cello Concerto / Sea Pictures” została opisana w artykule: „Wydawnictwa płytowe aspirujące do najlepszych (rozdział dwudziesty pierwszy)

[14]  Komplet czterech płyt CD, w ramach serii Collectors Edition, Deutsche Grammophon – „Schumann, Piano Works” opisałem w artykule: „Rekomendowane wydawnictwa płytowe szeroko rozumianej klasyki (rozdział dwudziesty)”.

 


Kolejne części:

          

Tematy pokrewne:
Akustyka sal koncertowych >>